Verslag bestuurlijke bijeenkomst 30 september 2021

Welkom & introductie

Maryann Glorie heet de aanwezige Pactbestuurders welkom bij de vergadering, waarin de volgende thema’s aan bod komen: • Verzilvering UNESCO werelderfgoedstatus voor de Hollandse Waterlinies • Harmonisatie van beleid met de Gebiedsanalyses en het Afwegingskader Energie • Nieuw uitvoeringsprogramma Hollandse Waterlinies en de actualisering van het Pact van Ruigenhoek

Verzilvering UNESCO werelderfgoedstatus voor de Hollandse Waterlinies

Ook gedeputeerde Rob van Muilekom heet de Pactbestuurders welkom en geeft een kijkje achter de schermen bij de toekenning van de werelderfgoedstatus aan de Nieuwe Hollandse Waterlinie als uitbreiding op de Stelling van Amsterdam. Op 26 juli kon de vlag uit vanwege het positieve oordeel van UNESCO, terwijl er in juni door het advies van ICOMOS toch wat teleurstelling was. Het leek erop dat de beschermingsregels van de Hollandse Waterlinies verder aangescherpt zouden moeten worden om de inschrijving op de werelderfgoedlijst te realiseren. Door alles op alles te zetten en een beïnvloedingstraject te starten, is het uiteindelijk gelukt om de Hollandse Waterlinies in te schrijven op de werelderfgoedlijst. Hierbij heeft de Permanent vertegenwoordiger andere landen die deelnamen aan de vergadering van UNESCO, weten te overtuigen om een amendement in te dienen. Volgens Rob van Muilekom is het nu zaak om te werken aan de bekendheid van dit bijzondere nieuwe werelderfgoed onder partners en grondeigenaren, door bijvoorbeeld verbindingen te leggen met andere festiviteiten en activiteiten. Op dit moment merkt de gedeputeerde dat het beeld van het nieuwe werelderfgoed tweeledig is: naast de mooie wereldwijde erkenning voor de waterlinies bestaat de zorg dat er extra regels zullen komen om het erfgoed te beschermen, hoewel dit in wezen regels betreft die al gehanteerd worden. Deze tweeledigheid blijkt ook wanneer we vragen naar de ervaringen van de aanwezige Pactbestuurders. Er heerst een gevoel van trots en vreugde over het behaalde resultaat. Tegelijkertijd leven er veel vragen. Wat kan er nog wel binnen het gebied van de waterlinies en wat juist niet meer? Hoe kunnen we bezoekers op een verstandige manier spreiden zodat het er niet te druk wordt? En hoe kunnen we andere bestuurders, collega’s, inwoners en ondernemers meenemen in het verhaal van de waterlinies?

Harmonisatie van beleid met de Gebiedsanalyses en het Afwegingskader Energie

Twee handvatten die antwoorden bieden op deze vragen worden gepresenteerd door Wietske Dubelaar en Joyce van Drunen. Zij vertellen over twee vormen van geharmoniseerd beleid: de Gebiedsanalyses en het Afwegingskader Energie.

Gebiedsanalyses Hollandse Waterlinies De gebiedsanalyses worden gemaakt om de Outstanding Universal Values van de waterlinies te beschermen en te versterken. Het zijn handreikingen waarin staat hoe omgegaan kan worden met de kernkwaliteiten van het nieuwe werelderfgoed, zonder aantasting. Omdat de kernkwaliteiten van ieder gebied anders zijn, worden eerst losse analyses gemaakt die later worden samengevoegd. Op dit moment zijn gebiedsanalyses voor het gehele gebied van de Hollandse Waterlinies in de maak. In de gebieden van de Hollandse Waterlinies die zich in andere provincies bevinden, wordt samengewerkt met Noord-Holland, Gelderland en Noord-Brabant. Om de gebiedsanalyses zo optimaal mogelijk vorm te geven, voeren Wietske Dubelaar en Joyce van Drunen regelmatig evaluatiegesprekken met de gemeentes die behandeld worden in de betreffende analyse. Uit de vragen naar aanleiding van de presentatie blijkt dat het begrip aantasting duidelijker gedefinieerd zou mogen worden. Wanneer is er sprake van aantasting? Wietske verwijst als voorbeeld naar de animatievideo over de bescherming van de Hollandse Waterlinies. Knop: bekijk hier de video of voeg de video in. De provincies en partners moeten met elkaar het gesprek blijven voeren over aantasting. Ook de zachte kant van bescherming komt aan bod: als een gebied te druk is, is er dan ook sprake van aantasting? En hoe wordt dit vertaald in beleid? De gebiedsanalyses brengen spanning met zich mee. De Hollandse Waterlinies bevinden zich in een gebied waar vele opgaven gerealiseerd moeten worden, bijvoorbeeld klimaat, woningbouw en energietransitie. Rob van Muilekom geeft aan dat de afweging nooit alleen gemaakt kan worden op basis van erfgoed. Om het draagvlak voor het werelderfgoed te kunnen behouden, is flexibiliteit essentieel. Anke Klein geeft aan dat het belangrijk is om deze spanning te adresseren voor zich een problematische situatie voordoet, om zo helderheid te geven en de juiste verwachtingen te scheppen. Het gesprek over deze helderheid en verwachtingen moet ‘aan de voorkant’ gevoerd worden, met de initiatiefnemers in verschillende gebieden. Het is niet wenselijk om plannen alleen aan de achterkant af te serveren. Jelka Both wil de gebiedsanalyses graag inzetten bij lopende en startende gebiedsprocessen binnen de Hollandse Waterlinies. Zo kan de informatie uit de analyses goed geplugd worden.

Afwegingskader Energie Het Afwegingskader Energie (voorheen: Afsprakenkader Energie) geeft antwoord op de vraag waar binnen de Hollandse Waterlinies energie kan worden opgewekt, zonder het werelderfgoed aan te tasten. Het afwegingskader is vooral een hulpmiddel bij gemeentelijk energiebeleid. Het faciliteert initiatiefnemers, zodat niet op iedere plek afzonderlijk een HIA hoeft te worden uitgevoerd. Het Afwegingskader Energie is geen nieuw beleid, maar de toetsing van een specifieke opgave aan bestaand beleid. In het afwegingskader is niet beschreven of iets wel of niet mag, het geeft aan of er sprake is van een risico op aantasting. Om dit te bewerkstelligen is ontwerpend onderzoek toegepast en zijn meerdere kleine HIA’s gedaan. Ondanks het Afwegingskader Energie blijft het mogelijk om maatwerk toe te passen bij twijfel. Dan moet een specifieke HIA worden uitgevoerd. Daarnaast is een boek in de maak met eerder gestelde voorstellen die afwezen moesten worden en gerealiseerde projecten waar ontwikkelingen wel mogelijk waren. Knop: bekijk de hele presentatie over de gebiedsanalyses en het afwegingskader hier. Naar aanleiding van de presentatie vertelt Rob van Muilekom dat UNESCO nadrukkelijk vraagt om een eenduidig beleid op het gebied van bescherming van de Hollandse Waterlinies. Tegelijkertijd geeft de gedeputeerde aan dat hij het zelf enorm belangrijk vindt om ook te denken vanuit bijvoorbeeld de energietransitie. Het afwegingskader en de gebiedsanalyses geven ondernemers die aan de slag willen binnen de Hollandse Waterlinies hopelijk een handvat waaruit duidelijk wordt wat wel en niet kan, zonder dat zij een HIA hoeven te laten uitvoeren.

Nieuw uitvoeringsprogramma Hollandse Waterlinies en voorsorteren naar een nieuw Pact van Ruigenhoek

Het uitvoeringsprogramma Hollandse Waterlinies, maar ook het Pact van Ruigenhoek, gaan een nieuwe fase in. Er zijn veel kansen, maar er liggen ook opgaven. De resultaten uit eerdere periodes moeten worden doorvertaald naar plannen voor de toekomst. Maryann vraagt de bestuurders welke aanknopingspunten zij zien om het nieuwe Pact van Ruigenhoek een inspiratiebron te laten zijn voor de coalitieonderhandelingen na de gemeenteraadsverkiezingen. Rob van Muilekom vertelt dat hij de Hollandse Waterlinies nog altijd te onbekend vindt. Als mensen de waterlinies hebben bezocht en beleefd, verandert hun hele houding ten opzichte van het werelderfgoed. Daarom is het belangrijk om de Hollandse Waterlinies continu zichtbaar maken en een mooie en aantrekkelijke inspiratiebron laten zijn. Volgens Anke Klein is het voor alle verschillende opgaven belangrijk dat de verbinding zichtbaar is en de gemeenteraden betrokken blijven. Maryann Glorie geeft aan dat de gemeenteraden zeker aan bod komen bij de vertaling van de ambities naar het nieuwe Pact van Ruigenhoek. Luc Berris hoopt dat we vanuit de Pact-samenwerking naar buiten kunnen vertellen over het afwegingskader en kunnen laten zien wat de nuances in het verhaal zijn. Dit kan zorgen voor meer begrip over het bestaan van de regels. Bernard de Jong geeft aan dat de link met alle verschillende opgaven goed gelegd is in het uitvoeringsprogramma Hollandse Waterlinies. Tegelijkertijd zou water in de toekomst wel een plek moeten krijgen en houden in het programma. Ook vraagt Bernard de Jong zich af of de Oude Hollandse Waterlinie ook een plek krijgt in het beschermingsregime. Maryann Glorie geeft aan dat andere waterlinies gaan meeprofiteren van wat er binnen de Hollandse Waterlinies gebeurt. Of alle waterlinies van al het beleid in het programma van de Hollandse Waterlinies zullen profiteren, verschilt per opgave. De exacte uitvoering moet nog verder geconcretiseerd worden. Maarten Divendal geeft het advies om met behulp van een gezamenlijke presentatie de resultaten van het huidige Pact van Ruigenhoek te vertellen aan de gemeenteraden. Op die manier kunnen we de impact van het pact op een eenduidige manier communiceren. Waar de aandacht nu vooral ligt bij de verkiezingen en problematische casussen, kan het Pact van Ruigenhoek zeer zichtbare resultaten voor het voetlicht brengen. Dit maakt het aantrekkelijk voor gemeenten om deel te nemen aan het Pact.

Actualisering Pact van Ruigenhoek

Het uitvoeringsprogramma moet ook worden doorvertaald richting een geactualiseerd Pact van Ruigenhoek. Josefine van der Heijde zal dit project en proces de komende drie maanden trekken en het nieuwe pact vormgeven. Josefine geeft aan dat het doel is om de samenwerking in het geactualiseerde pact behouden en te versterken. De update zal vooral plaatsvinden op het vlak van: • UNESCO • Bescherming • Het uitvoeringsprogramma inzetten als aanjager van ruimtelijke kwaliteit en als inspiratiebron • Het leggen van relaties met andere linies en thema’s De actualisering van het Pact van Ruigenhoek brengt ook een aantal vraagstukken met zich mee: • Hoe ziet de samenwerking in de nieuwe fase eruit? • Hoe kunnen meer partners worden aangehaakt? • Hoe kunnen we samenwerken aan concrete projecten in de gebieden in de Hollandse Waterlinies? • Hoe kunnen we in de praktijk aan de slag met instrumenten als de gebiedsanalyses en het afwegingskader energie? De planning om het geactualiseerde Pact van Ruigenhoek tot stand te brengen is strak, met het oog op de verkiezingen. Bekijk hier de volledige presentatie van Josefine van der Heijde Sander Bos vraagt zich af waar de input voor het geactualiseerde Pact wordt opgehaald. Worden lokale ondernemersverenigingen, RBT’s en VVV’s bijvoorbeeld ook aangehaakt? Josefine van der Heijde vertelt dat zij deze input zal meenemen en dat deze partijen mogelijk in een tweede ring van partners kunnen worden opgenomen. Rob van Muilekom doet een oproep: twee ambassadeurs in het Pact van Ruigenhoek zijn gestopt. We horen graag of bestuurders geïnteresseerd zijn om Ambassadeur Bescherming of Ambassadeur Duurzame Ontwikkeling te worden. Om te illustreren wat het ambassadeurschap inhoudt, vraagt Rob van Muilekom aan Josefine om dit mee te nemen in de gesprekken richting de partners.

Afsluiting

Rob van Muilekom geeft als afsluiting aan dat het koesteren en tegelijkertijd het bewustzijn van alle ontwikkelingen in de provincie een belangrijke opgave is die we moeten blijven vasthouden. Het aan de voorkant uitdragen wat aan de achterkant besloten wordt, vindt hij ook erg belangrijk. Als plannen al ver zijn uitgewerkt, maar uiteindelijk niet kunnen worden uitgevoerd door onduidelijkheden in beleid rond de Hollandse Waterlinies, stuit dit op veel weerstand. Tenslotte is Rob van Muilekom blij om te zien dat een verbeterde samenhang tussen de verschillende linies een rol zal krijgen in het geactualiseerde Pact van Ruigenhoek. Een ondertekening van het nieuwe Pact zou hij graag eind 2021 of begin 2022 willen laten plaatsvinden. Om het verhaal van de Hollandse Waterlinies te laten landen binnen de gemeenteraden, lijkt het Rob van Muilekom een goed idee om de woordvoerders uit te nodigen op locatie. Bij de ondertekening van het nieuwe Pact van Ruigenhoek zou het mooi zijn om elkaar live te treffen op een mooie locatie in de Hollandse Waterlinies.

Deze publicatie is een verslag van de bijeenkomst PACT VAN RUIGENHOEK 30 september 2021 Heb je vragen over de inhoud? Neem dan contact op nhw_sva@provincie-utrecht.nl of ga in gesprek met de PACT leden op de werkplaats waterlinies.